Zakończony sezon wakacyjny oraz niedawny strajk skutkujący kilkudniowym paraliżem Polskich Linii Lotniczych LOT skłania do refleksji nad aktualnymi uprawnieniami pasażerów, którzy notorycznie muszą się zmagać ze zjawiskiem odwołanych bądź opóźnionych lotów.
Statystyki w tym zakresie są druzgocące. Tylko w ciągu ostatnich trzydziestu dni, na terenie samej Europy doszło do odwołania ponad 6 tys. oraz opóźnienia blisko 112 tys. lotów. Przekłada się to jednocześnie na kilka milionów pasażerów wielokrotnie uziemionych na kilka godzin z dala od docelowej destynacji. Niestety tendencja nie wydaje się być optymistyczna. Od wielu miesięcy regularnie utrzymywana jest tendencja do opóźnienia blisko co czwartego lotu.
Mimo występowania szeregu uprawnionych do rekompensaty z tytułu odwołania bądź opóźnienia lotu świadomość w tym zakresie wciąż pozostaje ograniczona. Jakkolwiek przewoźnicy mają obowiązek informować pasażerów o wspomnianych uprawnieniach dostrzegalne są istotne zaniechania w tym aspekcie.
Podstawą prawną do dochodzenia roszczeń jest rozporządzeniu (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiające wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, którego korzystna dla pasażerów wykładnia została potwierdzona w wyroku z dnia 19 listopada 2009 roku Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawach połączonych C-402/07 i C-432/07).
Uprawnienia pasażerów w przypadku opóźnienia bądź odwołania lotu są zbliżone w każdym przypadku i kształtują się następująco:
- Opóźniony lot:
- prawo do opieki – otrzymanie bezpłatnych posiłków i napojów w ilościach adekwatnych do czasu oczekiwania
- prawo do bezpłatnego zakwaterowania i darmowego transportu między lotniskiem a hotelem
- prawo do zwrotu kosztów biletu lub lotu powrotnego do pierwszego miejsca odlotu, gdy opóźnienie wynosi co najmniej 5 godzin,
- prawo do odszkodowania w wysokości od 250 EUR do 600 EUR (w zależności od zasięgu podróży) w przypadku, gdy pasażerowie przybędą do miejsca docelowego co najmniej 3 godziny po pierwotnie przewidzianej przez przewoźnika godzinie przylotu
- Odwołany lot:
- prawo do opieki: otrzymanie bezpłatnych posiłków i napojów oraz zakwaterowania (łącznie z pokryciem kosztów transportu pomiędzy lotniskiem a hotelem)
- prawo do wyboru pomiędzy zwrotem kosztów biletu, a podróżą do miejsca docelowego według zmienionego połączenia ,
- prawo do odszkodowania (dodatkowa rekompensata finansowa) w wysokości od 250 EUR do 600 EUR w zależności od zasięgu podróży w przypadku, gdy powiadomienie o odwołaniu nastąpiło zbyt późno z winy przewoźnika, a zaoferowane połączenie zastępcze w znaczący sposób różni się od odwołanego.
Wymienione wyżej roszczenia przysługują pasażerom bez względu na to czy lot został wykupiony samodzielnie i indywidualnie, czy też odbywa się poprzez pośrednika np. biuro podróży.
Równie istotne jest, że katalog przewoźników nie ogranicza się jedynie lotów na terenie Unii Europejskiej. Decydującym czynnikiem jest miejsce odlotu bądź miejsce przylotu. Przynajmniej jedno z nich musi znajdować na obszarze Państwa Członkowskiego.
Odpowiedzialność przewoźnika wyłącza wywołanie opóźnienia bądź odwołania lotu przez zaistnienie nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć pomimo podjęcia wszelkich racjonalnych środków (np. wybuch wulkanu na Islandii kilka lat). Należy zaznaczyć, że wspomniane pojęcie w dotychczasowej linii orzeczniczej polskich sądów nie wpisywały się strajki pracowników linii lotniczych.
Przepisy aktualnie przewidują dwie, przemienne ścieżki dochodzenia roszczeń: na drodze administracyjnej przed Prezesem Urzędu Lotnictwa Cywilnego oraz na drodze cywilnej przed sądami powszechnymi (uchwala Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2014 roku, sygn. III CZP 113/13). Każda ze wspomnianych dróg ma w sposób oczywisty swoje wady i zalety, w szczególności w zakresie kosztów postępowania, obowiązków dowodowych i przede wszystkim możliwości szybkiego i skutecznego wyegzekwowania uzyskanych należności.
Dotychczasowa tendencja nie wskazuje na możliwość radykalnej poprawy terminowości lotów w skali światowej, między innymi na zbyt małą skalę świadomości pasażerów co do przysługujących im praw. Jak z kolei widać ustawodawca unijny zapewnił szerokie gwarancje kompensaty powstałych dla niedogodności pasażerów. Wachlarz potencjalnych roszczeń jest szeroki, a jednocześnie występują dwie różne ścieżki ich dochodzenia. W wielu przypadkach dla uzyskania odszkodowania wystarczające jest dobrze zredagowane pismo reklamacyjne, które w ciągu kilkunastu dni zapewnia wpływ odszkodowania na konto uprawnionych. Nie każda sprawa jest oczywista i ewidentna, co uzasadnia skorzystanie z wykwalifikowanej pomocy prawnej. Ma to tym większe znaczenie, że w zakresie wspomnianych roszczeń uzasadnione jest sprawne i szybkie działanie ze względu na stosunkowo krótki termin przedawnienia, który w omawianym przypadku wynosi jedynie rok.